ตำนานพระพุทธรูปปางต่างๆ
นิพนธ์โดย
พระพิมลธรรม
( ชอบ อนุจารีมหาเถร )

พระพุทธรูปปางต่าง ๆ กรมศิลปากร แผนกโบราณคดี
กล่าวว่า ได้มีการสร้างมาราว 7 สมัยด้วยกัน คือ:-
1. สมัยทวารวดี
2. สมัยศรีวิชัย
3. สมัยลพบุรี
4. สมัยเชียงแสน
5. สมัยสุโขทัย
6. สมัยศรีอยุธยา
7. สมัยรัตนโกสินทร์
ในสมัยรัตนโกสินทร์  เป็นสมัยที่มีพระพุทธรูปปางต่าง ๆ
สมบูรณ์ที่สุดเริ่มแต่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงโปรดให้สร้างพระพุทธรูปปางต่าง ๆ เพิ่มขึ้นถึง 40 ปาง
ตามพระมติของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิต
ชิโนรส ทรงคัดเลือกถวาย  หลังจากนั้นก็มีพระพุทธรูปปางต่าง ๆ
ก็เกิดขึ้นอีกหลายปาง พอจะประมวลได้ว่ามีพระพุทธรูปปางต่าง ๆ
ถึง 66 ปางพระพุทธรูปปางต่าง ๆ นั้น กำหนดตามพระอิริยาบถ
ได้ 3 อย่างคือ:-
1. พระอิริยาบถยืน 24 ปาง
2. พระอิริยาบถนั่ง 37 ปาง
3. พระอิริยาบถนอน 5 ปาง
พระพุทธรูปทั้ง 66 ปาง นั้นยังจัดเข้าในพุทธจริยา 3ประการคือ:-
1. พุทธจริยาในขณะที่ทรงบำเพ็ญเพียร นับแต่เสด็จออกผนวช
จนถึงเวลาตรัสรู้และเวลาเสวยวิมุติสุข  เป็นเวลา 6 ปี ซึ่งล้วน
แต่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่พระองค์โดยเฉพาะ เรียกว่า อัตถจริยา
ถ้าจะกำหนดด้วยพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ก็จะได้ถึง 17 ปาง
ตั้งแต่ปางที่ 1 ปางอธิษฐานเพศบรรพชิต  จนถึงปางที่ 17 ปาง
รับข้าวสุตตุก้อน สัตตุผง
2.  พุทธจริยาที่ทรงบำเพ็ญเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่พระประยูรญาติ
เรียกว่า ญาตัตถจริยา  ซึ่งกำหนดพระพุทธรูป 4 ปาง  คือ
ปางโปรดพุทธบิดาปางโปรดพุทธมารดา  ปางแสดงอิทธิปาฏิหาริย์
ปางห้ามพระญาติแย้งน้ำในสมุทร
3.  พุทธจริยาที่ทรงบำเพ็ญเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่มหาชนทั่วไป
เรียกว่า โลกัตถจริยา ถ้ากำหนดพระพุทธรูปปางต่าง ๆ จะมี
ถึง 45 ปางรวมพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ซึ่งแสดงถึง
พุทธจริยาของพระพุทธเจ้าทั้งมวลได้ 66 ปาง ฯ
หมายเหตุ พระพุทธรูปตั้งแต่ปางที่ 1 ถึง ปางที่ 66
มีลักษณะที่เกี่ยวเนื่องกัน ดังนั้น การอ่าน
เฉพาะปางใดบางหนึ่ง อาจจะไม่ได้เนื้อความ
ถ้าจะให้ดีก็ต้องอ่านย้อนหลังปางที่ท่าน
ต้องการอย่างน้อย 2 ปาง ฯ